Ogniem i mieczem, tom drugi. Генрик Сенкевич

Читать онлайн книгу.

Ogniem i mieczem, tom drugi - Генрик Сенкевич


Скачать книгу

      Ogniem i mieczem Tom drugi

      Rozdział I

      Pewnej pogodnej nocy na prawym brzegu Waładynki1 posuwał się w kierunku Dniestru orszak jeźdźców złożony z kilkunastu ludzi.

      Szli bardzo wolno, prawie noga za nogą. Na samym przedzie, o kilkadziesiąt kroków przed innymi, jechało dwóch jakoby w przedniej straży, ale widocznie nie mieli żadnego do strażowania i czujności powodu, bo przez cały czas rozmawiali ze sobą, zamiast dawać baczenie na okolicę – i zatrzymując co chwila konie, oglądali się na resztę orszaku, a wówczas jeden z nich wołał:

      – Pomału tam! pomału!

      I orszak zwalniał jeszcze kroku, zaledwie posuwając się naprzód.

      Na koniec wysunąwszy się zza wzgórza, które osłaniało go swym cieniem, orszak ów wszedł na przestwór oblany światłem księżyca i wtedy to można było zrozumieć ostrożność pochodu: oto w środku karawany idące obok siebie dwa konie dźwigały przywiązaną do siodełek kołyskę, w kołysce zaś leżała jakaś postać.

      Srebrne promienie oświecały bladą jej twarz i zamknięte oczy.

      Za kołyską jechało dziesięciu zbrojnych. Po spisach bez proporców można w nich było poznać Kozaków. Niektórzy prowadzili konie juczne, inni jechali luzem, ale o ile dwaj jadący na przedzie zdawali się nie zwracać najmniejszej uwagi na okolicę, o tyle ci oglądali się niespokojnie i trwożliwie na wszystkie strony.

      A jednak okolica zdawała się być zupełną pustynią.

      Ciszę przerywały tylko uderzenia kopyt końskich i wołanie jednego z dwóch jadących na przedzie jeźdźców, który od czasu do czasu powtarzał swą przestrogę:

      – Pomału! Ostrożnie!

      Na koniec zwrócił się do swego towarzysza.

      – Horpyna, daleko jeszcze? – spytał.

      Towarzysz, którego zwano Horpyną, a który w istocie był przebraną po kozacku olbrzymią dziewką, popatrzył w gwieździste niebo i odrzekł:

      – Niedaleko. Będziemy przed północą. Miniemy Wraże Uroczyszcze, miniemy Tatarski Rozłóg, a tam już zaraz Czortowy Jar. Oj! źle by tam przejeżdżać po północku, nim kur zapieje. Mnie można, ale wam źle by było, źle! – Pierwszy jeździec wzruszył ramionami.

      – Wiem ja – rzekł – że tobie czort bratem, ale na czorta są sposoby.

      – Czort nie czort, a sposobu nie ma – odparła Horpyna. – Żeby ty, sokole, na całym świecie schowania dla swojej kniaziówny szukał, to by ty lepszego nie znalazł. Już i tędy nikt po północku nie przejdzie, chyba ze mną, a w jarze jeszcze żywy człowiek nogi nie postawił. Chce kto wróżby, to przed jarem stoi i czeka, póki nie wyjdę. Nie bój ty się. Nie przyjdą tam ani Lachy, ani Tatary, ani nikt, nikt. Czortowy Jar straszny, sam zobaczysz.

      – Niech sobie będzie straszny, a ja mówię, że przyjdę, ile razy zechcę.

      – Byłeś w dzień przychodził.

      – Kiedy zechcę. A stanie czort w poprzek, to za rogi wezmę.

      – Eh, Bohun! Bohun!

      – Ej, Dońcówna, Dońcówna! ty się o mnie nie troszcz. Weźmie mnie czort czy nie weźmie, to nie twoja sprawa, ale to ci powiadam: radź ty sobie ze swoimi czortami, jak chcesz, byle na kniaziównę bieda nie przyszła, bo jeśli jej się co stanie, to ciebie z moich rąk ni czorty, ni upiory nie wydrą.

      – Raz mnie już topili, jeszcze jak my nad Donem2 z bratem mieszkali, drugi raz już mi w Jampolu3 mistrz4 głowę golił, a dlatego mi nic. Ale to inna rzecz. Ja z przyjaźni dla ciebie będę jej strzegła, by jej i włos na głowie od duchów nie spadł, a przed ludźmi u mnie bezpieczna. Już ci się ona nie wymknie.

      – A ty, sowo! jeśli tak mówisz, to czemu ty mnie wróżyła na biedę, czemu ty mi hukała nad uchem: „Lach przy niej! Lach przy niej!”?

      – To nie ja mówiła, to duchy. Ale się może zmieniło. Jutro ci powróżę na wodzie w kole młyńskim. Na wodzie wszystko dobrze widać, jeno trzeba długo patrzyć. Sam zobaczysz. Ale ty wściekły pies: powiedzieć ci prawdę, to się sierdzisz i za obuch łapiesz…

      Rozmowa urwała się, słychać było tylko uderzenia kopyt o kamienie i jakieś głosy dochodzące od strony rzeki, podobne do sykania koników polnych.

      Bohun nie zwrócił najmniejszej uwagi na owe głosy, które jednak wśród nocy mogły dziwić – podniósł twarz ku księżycowi i zamyślił się głęboko.

      – Horpyna – rzekł po chwili.

      – Czego?

      – Ty czarownica, ty musisz wiedzieć: czy prawda, że jest takie ziele, że jak się go kto napije, to musi pokochać? Lubystka czy jak?

      – Lubystka. Ale na twoją biedę nic i lubystka nie poradzi. Jeśliby kniaziówna innego nie kochała, to tylko dać jej się napić, ale jeśli kocha, to wiesz, co się stanie?

      – Co?

      – To jeszcze bardziej tego innego pokocha.

      – Przepadnijże ty ze swoją lubystką! Umiesz ty źle wróżyć, a poradzić nie umiesz.

      – To słuchaj: znam ja inne ziele, co w ziemi rośnie. Kto się go napije, dwa dni i dwie noce jak pień leży, o świecie nie wie. Tego ja jej ziela dam – a potem…

      Kozak zatrząsł się na siodle i utkwił w czarownicy swe świecące w ciemności oczy.

      – Co ty kraczesz? – spytał.

      – Taj hodi5! – zawołała wiedźma i wybuchnęła ogromnym, podobnym do rżenia klaczy, śmiechem.

      Śmiech ów rozległ się złowrogim echem w rozpadlinach jarów.

      – Suko! – rzekł watażka6.

      Po czym oczy jego gasły stopniowo, popadał znów w zamyślenie, na koniec począł mówić, jakby sam do siebie:

      – Nie, nie! Kiedy my Bar7 brali, ja pierwszy wpadł do klasztoru, by jej przed pijanicami bronić i łeb strzaskać każdemu, kto by się jej dotknął, a ona się nożem pchnęła – i teraz o bożym świecie nie wie. Dotknę jej ręką, to się znów pchnie albo do rzeki skoczy, nie upilnujesz, nieszczęsny!

      – Ty w duszy Lach, nie Kozak, kiedy po kozacku nie chcesz dziewczyny zniewolić…

      – Żeby ja był Lach! – Zawołał Bohun. – Żeby ja był Lach!

      I za czapkę obu rękoma się chwycił, bo jego samego ból chwycił.

      – Musiała cię urzec ta Laszka – mruknęła Horpyna.

      – Ej, chyba urzekła! – odrzekł żałośnie. – Niechby mnie pierwsza kula nie minęła, niechbym na palu sobacze8 życie skończył… Jednej ja chcę na świecie i ta jedna mnie nie chce!

      – Durny! – zawołała z gniewem Horpyna – toć ty ją masz!

      – Stulże ty pysk! – zawołał z wściekłością Kozak. – A jak się ona zabije, to co? Ciebie rozerwę, siebie rozerwę, łeb o kamień rozbiję, ludzi będę gryzł jak pies! Ja by duszę za nią oddał, sławę kozacką oddał, uciekłby za Jahorlik9 hen! od pułków za świat, aby z nią, z nią żyć, przy niej zdychać… Ot, co! A ona się nożem pchnęła. I przez kogo? Przeze mnie! Nożem się pchnęła! Słyszysz?

      – Nic jej nie będzie. Nie umrze.

      – Jakby umarła, to ja by ciebie ćwiekami do drzwi przybił.

      – Mocy ty żadnej nad nią nie masz.

      – Nie mam, nie mam. Ja by wolał, żeby ona mnie nożem pchnęła; niechby i zabiła, byłoby lepiej.

      – Głupia Laszka. Ot by po dobrej woli przyhołubiłaСкачать книгу


<p>1</p>

Waładynka – rzeczka, dziś na terenie Mołdawii. [przypis redakcyjny]

<p>2</p>

Don – rzeka w płd.-zach. części Rosji, wpada do Morza Azowskiego. [przypis redakcyjny]

<p>3</p>

Jampol (w obwodzie winnickim) – miasto w płd.-zach. części Ukrainy, położone w jarze na lewym brzegu Dniestru (dziś przy granicy z Mołdawią), w XVII w. lokalny ośrodek handlowy. [przypis redakcyjny]

<p>4</p>

mistrz – kat. [przypis redakcyjny]

<p>5</p>

Taj hodi (ukr.) – i dosyć. [przypis redakcyjny]

<p>6</p>

watażka – dowódca oddziału kozaków lub bandy rozbójników. [przypis redakcyjny]

<p>7</p>

Bar – miasto i twierdza w środkowo-zach. części Ukrainy, położone nad rzeką Rów, ok. 100 km na płn. wschód od Kamieńca Podolskiego, 60 km na zachód od Winnicy. [przypis redakcyjny]

<p>8</p>

sobaczy (z ukr.) – psi. [przypis redakcyjny]

<p>9</p>

Jahorlik – rzeka w płd.-zach. części Ukrainy, lewy dopływ Dniestru; miasteczko i stanica wojskowa u ujścia rzeki Jahorlik do Dniestru, ok. 150 km na płd. od Bracławia, wówczas przy granicy z Mołdawią i Turcją, dziś na terenie Mołdawii. [przypis redakcyjny]